تحلیل زبان‌شناسانۀ استعارۀ مفهومی عشق در جریان شعر عرفانی معاصر مطالعه موردی: غزلیات حیدری وجودی

خلاصون

چکیده

استعارۀ مفهومی به‌عنوان یکی از مبانی اساسی زبان‌شناسی شناختی، فرایندی است که بر اساس آن ذهن انسان مفاهیم انتزاعی را از طریق تجربیات حسی و ساختارهای عینی درک و صورت‌بندی می‌کند. بر بنیاد این رویکرد، استعاره صرفاً ابزار آرایه‌پردازی ادبی نیست، بلکه سازوکاری ذهنی برای مفهوم‌سازی جهان و انتقال تجربه‌های پیچیده است. این تحقیق با تکیه بر همین چارچوب نظری، با هدف تحلیل استعارۀ مفهومی عشق در غزلیات حیدری وجودی، یکی از شاعران برجسته عرفانی معاصر، می‌پردازد و نشان می‌دهد که این استعاره‌ها از یک­سو ابزاری برای بیان احساسات درونی اند و از سوی دیگر درک و شناخت مفاهیم پیچیدۀ عشق عرفانی را برای مخاطبان و خوانندگان ساده‌تر و ملموس‌تر می‌کنند. روش تحقیق کیفی بوده و داده‌ها از غزلیات حیدری وجودی جمع‌آوری و استعارۀ مفهومی عشق در آن­ها شناسایی، دسته‌بندی و تحلیل شده‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهد که شاعر با بهره‌گیری از حوزه‌های مبدأ متنوّع و عمدتاً برگرفته از تجربه‌های جسمانی و ادراکی استعارۀ ساختاری و هستی‌شناختی همچون آتش، نور، خورشید، گلزار، گلشن، بهار، خزان، درد، بیماری، درمان، جنگ، شهادت، پادشاه، پناه‌گاه، بار، پوهنتون، مدرسه و پیر رهنما، توانسته است مفاهیم انتزاعی و پیچیدۀ عشق را به‌شکلی ملموس، محسوس و قابل ادراک برای خواننده بازنمایی کند. این نگاشت‌های استعاری افزون بر بیان تجربه‌های شخصی و عاطفی شاعر، فرایند فهم و انتقال مفاهیم پیچیدۀ عشق را نیز تسهیل می‌کنند. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که نظام استعاری در غزلیات حیدری وجودی، تجربۀ عاشقانه را از سطح احساسات فردی به سطحی شناختی، قابل تحلیل و انتقال‌پذیر ارتقا می‌بخشد.