بررسی عوامل سیاسی در گسترش و تکوین مذهب حنفی در سال دوم هجری
کلیدي ټکي:
امام ابوحنیفه, مذهب فقهی حنفی, عوامل سیاسی, قرن دوم هجریچکیده
مذهب حنفی بهعنوان یکی از قدیمیترین مذاهب فقهی بوده و مورد پذیرش و گسترش در میان مسلمانان قرار گرفته است. تکوین این مذهب به اوایل قرن دوم هجری باز میگردد و منسوب به امام ابوحنیفه (رح) است که پس از استادش، در سال (120 هجری) حماد بن ابیسلیمان، بر مسند افتاء و تدریس نشست. در آن دوران، تفاوتی میان علوم روایت حدیث، فتاوی، و مباحث کلامی (عقاید) وجود نداشت. این مذهب توانست در قرن دوم هجری ابتدا در دوره امویان و سپس در زمان خلافت عباسیان شکل گیرد که اسباب و عوامل زیادی به خصوص عوامل سیاسی نقش مهمی در شکلگیری مذهب حنفی در آن دوران داشته است چون مذهب حنفی در مواجهه با تحولات سیاسی و علمی آن زمان، مورد توجه قدرتهای سیاسی قرار گرفته و این توجه سبب تشکیل و گسترش این مذهب گردیده است. این مقاله به روش کتابخانهای و رویکرد تحلیلی-توصیفی به بررسی زندگی امام ابوحنیفه (رح)، جایگاه فقهی و موضع سیاسی او میپردازد. سپس عوامل سیاسی مؤثر در شکلگیری مذهب حنفی و دلایل اصلی تأسیس آن در جامعه اسلامی در قرن دوم هجری را تحلیل نموده است. همچنین به عوامل سیاسی خارجی که در مراحل اولیه تأسیس این مذهب نقش داشتهاند، پرداخته است. این مرحله با وفات امام حسن بن زیاد لؤلؤی (204 هجری) پایان مییابدکه در شکل گیری مذهب حنفی عوامل درونی و بیرونی زیادی از جمله استقامت، موضعگیریهای سالم امام ابوحنیفه، نفوذ در قدرت سیاسی، دوری از مواضع فته، برخورد ادیان و تمدنها و... نقش اساسی و مهمی داشته است.
