دگرگونی در مواضع کشورهای جهان اسلام و بازیگران بین المللی نسبت به بحران غزه: رویکرد گفتمانی و عملکرد سیاسی

چکیده

بحران اخیر نوار غزه، که با آغاز عملیات گروه‌های مقاومت فلسطینی و واکنش نظامی گسترده اسرائیل شکل گرفت، یکی از پیچیده‌ترین و چندلایه‌ترین مقاطع منازعه فلسطین و اسرائیل را رقم زده است. واکنش‌های بین‌المللی، به‌ویژه از سوی ایالات متحده و برخی کشورهای اروپایی، در ابتدا مبتنی بر حمایت بی‌قیدوشرط از اسرائیل بود؛ اما با افزایش بی‌سابقه تلفات غیرنظامیان و تخریب گسترده زیرساخت‌های شهری، این مواضع دستخوش تغییرات معنادار شد. کشورهای اسلامی نیز متناسب با منافع ملی و گاه رویکردهای ایدئولوژیک خود، سیاست‌های متفاوتی در قبال این بحران اتخاذ کردند. در این میان، فشار افکار عمومی جهانی، اعتراضات مردمی، فعالیت‌های رسانه‌ای و پیگیری سازمان‌های حقوق بشری نقشی اساسی در تعدیل گفتمان سیاسی و رفتار دیپلماتیک برخی کشورها ایفا نمود. پرسش اصلی این پژوهش آن است که چگونه تحول مواضع کشور های جهان اسلام و بازیگران بین‌المللی در قبال بحران اخیر غزه بر بازآرایی نظم سیاسی و ژئوپلیتیکی خاورمیانه تأثیر گذاشته است؟ پژوهش حاضر با بهره‌گیری از رویکرد تحلیل تکوینی و روش کیفی، به بررسی این تحولات پرداخته و می‌کوشد پیامدهای آن را در سطح منطقه‌ای و جهانی تبین کند. یافته‌ها نشان می‌دهد که بحران اخیر موجب بازگشت دوباره مسئله فلسطین به مرکز معادلات خاورمیانه و توقف روندهایی چون عادی‌سازی روابط برخی کشورهای عربی با اسرائیل و تولید گفتمان های میان دو طرف چون مقاومت، عادی سازی، دفاع مشروع و... گردید. هم‌چنین، نقش بی‌سابقه رسانه‌های اجتماعی در بسیج افکار عمومی و فشار بر دولت‌ها، این بحران را از نمونه‌های پیشین متمایز ساخته است. در عین حال، تنوع مواضع جهان اسلام، از رویکرد تقابلی ایران و محور مقاومت تا سیاست‌های میانجیگرانه قطر و عربستان؛ استمرار چندصدایی و مانع اصلی در شکل‌گیری یک موضع واحد اسلامی را نشان می‌دهد.